Mitoloji Neden Doğdu? İnsan Tanrıları Neden Yarattı?

Eskiden insanlar göğe baktığında sadece bulut görmezdi.
Orada bir şeylerin yaşadığını hissederdi.
Çünkü dünya sessiz değildi; konuşuyordu.

Rüzgâr estiğinde bir niyet vardı.
Güneş doğduğunda bir düzen.
Ölüm geldiğinde ise bir anlam aranırdı.

Mitoloji, işte bu arayıştan doğdu.

İnsan Bilmeden Yaşayamıyordu

Antik insan için en zor şey bilinmezlikti.
Ne zaman yağmur yağacağı belli değildi.
Ne zaman hastalık geleceği, ne zaman ölümün kapıyı çalacağı…

Bugün “doğa olayı” dediğimiz şeyler, o zamanlar kişisel algılanırdı.

• Toprak ürün vermezse biri kızmıştı
• Deniz kabarırsa biri öfkelenmişti
• Çocuk ölürse bir denge bozulmuştu

Ve insan, kendinden büyük olanla konuşmak istedi.

Tanrılar Korkudan mı Doğdu?

Kısmen… ama sadece korkudan değil.

Tanrılar:

• Korkuyu düzenledi
• Rastlantıyı kurala bağladı
• Kaosu hikâyeye dönüştürdü

Bir tanrı varsa, sebep de vardır.
Sebep varsa, insan yalnız değildir.

Bu yüzden tanrılar:

• İnsan gibi düşündü
• İnsan gibi sevdi
• İnsan gibi hata yaptı

Çünkü insan, kendine benzeyeni anlayabilirdi.

Mitoloji Bir İnanç Değil, Bir Hafızadır

Bugün mitolojiye “eski din” diyoruz.
Ama bu eksik bir tanım.

Mitoloji:

• Bir ahlak kitabıydı
• Bir toplum sözleşmesiydi
• Bir uyarı sistemiydi

“Bunu yaparsan başına bu gelir” demenin başka bir yoluydu.

Tanrılar cezalandırırdı.
Ama aslında sonuçları anlatırlardı.

Her Kültürde Neden Benzer Tanrılar Var?

Bu soru eskidir.
Ve cevabı basittir.

Çünkü insan her yerde insandı.

• Gök her yerde yukarıdaydı
• Toprak her yerde beslerdi
• Ölüm her yerde sessizdi

Bu yüzden:

• Gök tanrısı her kültürde vardı
• Toprak ana her yerde vardı
• Yeraltı dünyası her yerde karanlıktı

İsimler değişti.
Ama korkular değişmedi.

Mitler Uyarı Olarak Anlatılırdı

Eskiden mitler eğlence değildi.
Ocak başında anlatılırdı ama hafifçe fısıldanarak.

Çünkü mitler şunu söylerdi:

• Kibirlensen düşersin
• Sınırı aşarsan bedel ödersin
• Tanrılarla yarışılmaz

En çok anlatılan hikâyeler,
en çok kaçınılması gereken hataları anlatırdı.

Kahramanlar Neden Hep Acı Çeker?

Mitolojide mutlu son nadirdir.
Çünkü amaç mutlu etmek değildir.

Kahramanlar:

• Güçlüydü ama eksikti
• Cesurdu ama kibirliydi
• Zekiydi ama kaderden kaçamazdı

Bu hikâyelerle insana şunu söylediler:

“Güç seni kurtarmaz.
Kendini bilmek kurtarır.”

Mitoloji ve Antik Toplum Düzeni

Mitler, toplumun sınırlarını çizdi.

• Krala tanrısal bir görev verdi
• Yasaya kutsallık kattı
• İtaati meşrulaştırdı

Ama aynı zamanda:

• Zorbalığı sınırladı
• Kibrin sonunu gösterdi
• Gücü sorgulattı

Mitoloji, hem yönetenin hem yönetilenin aynaya bakmasını sağladı.

Bugün Mitoloji Neden Hâlâ Anlatılıyor?

Çünkü mitoloji bitmedi.
Sadece kıyafet değiştirdi.

Bugün:

• Süper kahramanlarda
• Fantastik evrenlerde
• Büyük anlatılarda

aynı mitleri izliyoruz.

Tanrıların yerini başka figürler aldı.
Ama hikâye aynı kaldı.

Son Söz

Mitoloji, insanın tanrılara anlattığı değil…
Tanrıların insana anlattığı hikâyedir.

Ne yaparsan yap,
nerede durman gerektiğini hatırlatır.

Bu yüzden unutulmadı.
Bu yüzden anlatılmaya devam ediyor.

Çünkü insan, sınırlarını unutmaya meyillidir.
Mitoloji ise onu hatırlatır.